دوره کارآموزی بین‌المللی پاتولوژی (آسیب‌شناسی و سیتولوژی)

دوره کارآموزی بین‌المللی پاتولوژی یکی از کامل‌ترین برنامه‌های آموزشی برای افرادی است که قصد ورود به دنیای تشخیص آزمایشگاهی، کار در بخش پاتولوژی بیمارستان‌ها، مراکز تحقیقاتی، آزمایشگاه‌های آناتومیکال، یا فعالیت در حوزه‌ی تشخیص سرطان را دارند. این دوره از پایه‌ترین مفاهیم پاتولوژی گرفته تا مهارت‌های تخصصی در تهیه، فیکس کردن، برش‌گیری، رنگ‌آمیزی و تفسیر نمونه‌های بافتی و سیتولوژی طراحی شده است.

کارآموز در پایان این دوره به یک فرد مسلط به اصول آسیب‌شناسی تبدیل می‌شود؛ فردی که می‌تواند نمونه بافتی را از لحظه دریافت تا مرحله آماده‌سازی اسلاید زیر میکروسکوپ، با رعایت کامل اصول علمی و ایمنی مدیریت کند.

محورهای آموزشی دوره

۱. آشنایی با نمونه‌های پاتولوژی

اولین قدم در آموزش پاتولوژی، درک صحیح از انواع نمونه‌ها و ویژگی‌های هرکدام است. شرکت‌کنندگان در این بخش با انواع نمونه‌های کلینیکی و جراحی آشنا می‌شوند و می‌آموزند که هر نوع بافت چگونه باید نگهداری، برش‌زنی و آماده‌سازی شود.

• نمونه‌های بیوپسی (تکه‌برداری)
• نمونه‌های جراحی بزرگ (Resection Specimens)
• نمونه‌های سیتولوژی (مایعات بدن، FNA، اسمیر)
• نمونه‌های فرمالین‌فیکس شده و تازه (Fresh vs Fixed)
• روش‌های پذیرش و ثبت نمونه (Grossing & Accessioning)
• اصول مستندسازی و چک‌لیست ارزیابی اولیه

در بخش عملی، کارآموز مستقیماً با نمونه‌های واقعی کار می‌کند و به صورت عملی روش‌های صحیح دریافت، برش اولیه، ثبت و انتقال به مرحله پردازش بافت را تمرین می‌کند.

۲. آشنایی با بافرهای فیکس‌کننده بافت

فیکس کردن بافت مهم‌ترین مرحله برای حفظ مورفولوژی و ساختار سلولی است. هرگونه اشتباه در این مرحله، نتیجه تمام مراحل بعدی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. به همین دلیل، این بخش یکی از بنیادی‌ترین و تخصصی‌ترین بخش‌های دوره محسوب می‌شود.

• فرمالین ۱۰ درصد بافره شده (Neutral Buffered Formalin)
• الکل‌ها و کاربرد آنها در سیتولوژی
• فیکس‌کننده‌های اختصاصی مانند Bouin’s، Carnoy، Zenker
• تفاوت فیکس کردن بافت نرم و سخت
• مشکلات فیکساسیون و آثار آن در رنگ‌آمیزی
• نسبت صحیح بافت به حجم فیکس‌کننده

کارآموزان به صورت عملی یاد می‌گیرند چگونه بافت را در فیکس‌کننده‌های مختلف قرار داده و شرایط زمان، حجم و نوع فیکس‌کننده را به درستی مدیریت کنند.

۳. آشنایی با تجهیزات بخش پاتولوژی

بخش پاتولوژی یکی از پیچیده‌ترین و مجهزترین بخش‌های آزمایشگاهی است. شناخت تجهیزات، نحوه کار، اصول نگهداری، ایمنی و کالیبراسیون آنها ضروری است. این بخش به صورت کاملاً عملی ارائه می‌شود.

• تیشو پروسسور (Tissue Processor)
• پارافین دیسپنسر و قالب‌گیری بافت (Embedding)
• میکروتوم (Microtome) برای برش‌های ۳ تا ۵ میکرون
• هود پاتولوژی، سینک dissector
• اسلاید وارمر، فلوتر (Floatation Bath)، اوون
• سیتوسپین (Cytospin) و سانتریفیوژهای بخش
• کابر (Cover Slipper)
• میکروسکوپ‌های نوری پیشرفته

کارآموزان یاد می‌گیرند چطور به‌صورت صحیح با میکروتوم کار کنند، برش نازک، صاف و بدون پارگی تهیه کنند، و اسلاید استاندارد برای مشاهده زیر میکروسکوپ آماده سازند.

۴. آشنایی با رنگ‌آمیزی‌های بافت

رنگ‌آمیزی قلب تشخیص پاتولوژی است. شناخت تفاوت‌های سلول‌ها و بافت‌ها بدون رنگ‌آمیزی ممکن نیست. در این دوره کارآموزان با رنگ‌آمیزی‌های روتین و تخصصی آشنا می‌شوند.

آموزش شامل:

• رنگ‌آمیزی هماتوکسیلین–ائوزین (H&E) به صورت کامل
• تشخیص Artefact ها و خطاهای رنگ‌آمیزی
• رنگ‌آمیزی PAS
• رنگ‌آمیزی Masson Trichrome
• رنگ‌آمیزی Giemsa
• رنگ‌آمیزی‌های اختصاصی برای باکتری‌ها و قارچ‌ها
• اصول عمومی IHC و آشنایی با مارکرهای ایمنی‌هیستوکمیکال

این بخش شامل کار عملی کامل از مرحله دی‌پارا‌فینه کردن تا رنگ‌آمیزی و مونتاژ اسلاید است.

۵. آشنایی با سیتولوژی

سیتولوژی علمی است که بر اساس بررسی سلول‌های جدا شده از بدن انسان یا حیوان کار می‌کند. در این بخش، کارآموز با انواع تکنیک‌های تهیه اسمیر و تفسیر اولیه آشنا می‌شود.

• تهیه اسمیر مستقیم، غیرمستقیم و Thin Prep
• آشنایی با سیتولوژی مایعات بدن (Pleural, CSF, Urine)
• سیتولوژی FNA (نمونه‌گیری سوزنی ظریف)
• رنگ‌آمیزی پاپانیکولا (PAP)
• تشخیص ابتدایی سلول‌های نرمال، واکنشی و نئوپلاستیک
• تهیه سل‌بلوک (Cell Block)

این بخش برای ورود به بخش سیتولوژی و تشخیص سرطان اهمیت بسیار زیادی دارد.

۶. اصول کار در بخش پاتولوژی

در این بخش کارآموز با استانداردهای کار حرفه‌ای در بخش پاتولوژی آشنا می‌شود. رعایت اصول ایمنی، کنترل کیفیت، دقت در مستندسازی و مدیریت خطا از مهم‌ترین محورها هستند.

• ایمنی بیولوژیک و کار با نمونه‌های عفونی
• مدیریت صحیح زباله‌های بافتی و شیمیایی
• مستندسازی کامل مراحل پردازش نمونه
• کنترل کیفی (QC) و کنترل صحت نتایج
• اصول تفسیر اولیه اسلایدها
• چک‌لیست استاندارد کار در پاتولوژی

هدف این بخش ایجاد نظم کاری حرفه‌ای مطابق استانداردهای بین‌المللی CAP و CLIA است.